Verhaal

Het Huis Collendoorn. Opkomst en ondergang van een havezate.

Auteur: 
Dick van Faassen

Rond 1500 was de buurtschap Collendoorn een Marcke bij Hardenberg. Het bestond uit een paar havezaten, de Hofstede en de Oldenhof, met daaromheen enkele pachtboerderijen. Het landschap is gevarieerd; in het Noorden een veengebied "Collendoornerveen", in de kern en richting Gramsbergen gemengd landbouw- en veeteelt gebied, in het Westen bos en een lastige zandverstuiving (de naam van boerderij Stoevebelt verwijst hiernaar), terwijl naar het Zuiden de marsgronden langs de rivier de Vecht liggen. Hier worden schapen, koeien en paarden geweid in de gemeenschappelijke weidegrond van de Marcke Heemse en Collendoorn. Door Collendoorn stroomt een riviertje naar een meer, met overloop naar de Vecht. In dit riviertje en het meer mogen de Markebewoners vissen. In het veen in het Noorden wordt turf gegraven. Alles is aan strenge regels gebonden. 

Rond 1534 koopt Lubbert Blankvoort, zoon van Boldewijn Blankvoort tot de Hofstede, het Huys De Oldenhof, dat hij later De Collendoorn noemt. Lubbert wordt daarmee "Heer tot Collendoorn". De Havezate is een leengoed en dat betekent dat de eigenaar recht zou hebben op een plaats in de Ridderschap en het Provinciaal Bestuur. Lubbert doet pogingen om tot de Ridderschap van Overijssel verschreven te worden. Aanvankelijk wil men hem niet accepteren, maar in 1546 lukt het alsnog en compareert hij ten landdage in 1566, 1570, 1571, 1573 en 1580. In die tijd bestonden er al een soort wetboeken met voorschriften, verboden en straffen. Lubbert Blankvoort wordt in het Marckeboek van Heemse en Collendoorn meermalen genoemd als handhaver en Marckerighter. 

Lubbert's zoon Steven (geb.1552) volgde hem op en stierf in Heemse op 19 mei 1620. Hij heeft een zoon Willem Blankvoort (1577-1672) en deze heeft 2 zonen Jan (23-2-1615 - 13-10-1682)  en Willem, geboren in 1630. De dochter van deze Willem is Johanna Judith Blankvoort (1669-1739) die huwt met Pico Galenus van Sytzama. Kennelijk zijn er geen andere mannelijke erfgenamen van de Blankvoorts. Het eigendom van De Collendoorn komt daarmee in handen van Van Sytzama. Hun dochter, de bekende dichteres Clara Feyoena (5-4-1729 - 1-9-1807) trouwt met baron Isaak Reinder van Raesfelt te Heemse. Huize Collendoorn komt nu in handen van de Raesfelts.

In 1723 koopt Van Raesfelt het landgoed De Groote Scheere in Holthone. Het landhuis De Scheer wordt op dat moment bewoond door de rentmeester Engbert Rutger Vaassen. Waarschijnlijk wordt deze ontslagen als rentmeester maar hij krijgt het recht op de havezate De Collendoorn te gaan wonen. Het rapport van een volkstelling in 1748 vermeldt als bewoner van "t Huijs" (Collendoorn): Engbert R. Vaassen met zijn vrouw, drie kinderen en vader Jannes, alsmede een knecht en een meid. Huize Collendoorn wordt aangekocht door graaf  Reindert Borchart Rutger van Rechteren, Heer van Gramsbergen. Op 14 maart 1771 laat deze het Huijs Collendoorn met 5 bijbehorende boerenerven taxeren. De waarde komt op 25.470 guldens. Reindert verkoopt op 21 maart 1771 Collendoorn met toebehoren aan zijn broer Adolph Henrik graaf van Rechteren. 
De Van Raesfelts in Heemse krijgen  in 1757 een dochter Ermgard Ebella Juliana die in het huwelijk treedt met Christiaan Lodewijk Graaf van Rechteren. Deze Van Rechteren is Capitein ter Zee en Lieutenant Collonel bij de Zeemacht der Verenigde Nederlanden. Hij is in dienst van de Friese Admiraliteit en commandant van het fregat-linieschip "Harlingen". Bestrijding van de zeeroverij in de Middellandse zee en later bescherming van de Zeeuwse stromen onder vice-admiraal P.H. Reijnst is zijn voornaamste bezigheid. 

Christiaan van Rechteren trouwt in 1775 met baronesse Ermgard Ebella van Raesfelt, dochter van de bekende dichteres Clara Feyoena. Ze krijgen een dochter Maria Clara, die op 7 juli 1796 in het huwelijk treedt met Jhr. Jakob van Foreest. Christiaan verlaat in 1785 de zeedienst en koopt De Collendoorn van zijn broer. Als Heer van Collendoorn treedt hij toe tot de Ridderschap van Overijssel en wordt tevens Landdrost van Salland.  Bij de afschaffing van het leenstelsel is de Leenkamer opgeheven en wordt De Collendoorn op 6 september 1797 uit het leenverband ontslagen tegen betaling van 120 gulden. Van Rechteren koopt in 1800 Huize Welgelegen te Heemse. Uiteindelijk eenzaam en berooid sterft Christiaan Lodewijk in zijn landhuis De Collendoorn op 12 augustus 1820. Hij wordt begraven in Heemse. 

Jakob van Foreest wordt nu Heer van Collendoorn. Het echtpaar Van Foreest heeft 8 dochters en 1 zoon, die al op 23-jarige leeftijd overlijdt. Dochter Theodora Sophia trouwt op 20 augustus 1835 met Jan Arent baron van Ittersum. Jakob woont in Huize Heemse. Hij verblijft nauwelijks op de havezate en laat zijn bezit verwaarlozen. Omdat hij niet bemiddeld is, probeert hij De Collendoorn in 1807 eerst te verhuren en daarna het huis te verkopen.

De Collendoornse schoolmeester Jan van de Poll koopt de havezate in 1842. In 1834 trouwt dochter Johanna van de Poll met Jan  Odink, die het goed in 1875 erft. Christina  Odink, dochter van Jan Odink en Johanna van de Poll trouwde met Hendrik Tempelman. In 1899 verkocht dit echtpaar het landgoed aan Roelof Geertjes. In 1907 is een nieuwe boerderij gebouwd, waarna de resten van het oude Huijs Collendoorn in 1914 werden gesloopt. Zo kwam er een einde aan de eens zo trotse havezate. 

In  1930  kwam  het  goed  door  vererving  toegescheiden  aan  Zwaantje,  dochter  van  Roelof Geertjes en haar echtgenoot Frederik Jan Meijerink. Het goed werd in 1977 ingebracht in de ruilverkaveling, waarmee een einde kwam aan het landgoed. Het landschap veranderde, maar delen van de oude structuur zijn hier en daar nog terug te vinden. Bij het  pand Havezateweg 3 bevindt zich nog een oude waterput en is de toegangslaan van eertijds nog in het landschap te herkennen. Het bedrijf aan de Havezateweg 3 is thans een maatschap van F.J. en J.H. Meijerink. 

 

Reacties